تست الایزا (ELISA) چیست؟ معرفی، کاربرد‌ها، مراحل، معایب و مزایا

فهرست مطالب:

1. معرفی تکنیک الایزا
2. تاریخچه
3. انواع
4. کاربردها
5. مزایا و معایب
6. مراحل کلی انجام تست
7. سوالات متداول
8. جمع‌بندی

معرفی

تست الایزا (سنجش ایمونوجاذب پیوند آنزیمی – enzyme-linked immunosorbent assay  (ELISA)) یک روش متداول سنجش بیوشیمیایی است  که بر اساس تعامل آنتی‌بادی-آنتی‌ژن عمل می‌کند. اتصال آنتی‌بادی به آنتی‌ژن دقت و انتخاب پذیری بالایی دارد و این تکنیک الایزا را ابزاری ایده‌آل برای تشخیص مولکول ها در انواعی از نمونه ها از جمله خون، سرم و دیگر مایعات بدن می‌کند.

تاریخچه تست الایزا

پیش از پیدا شدن تکنیک الایزا، تنها روش انجام ایمنی سنجی(امونواسی)، رادیوایمونواسی(radioimmunoassay – RIA) بود. از آنجایی که مواد رادیواکتیو مورد استفاده در RIA تهدیدی برای سلامتی انسان به شمار می‌رود، محققان برای پیدا کردن جایگزینی ایمن تر تلاش کردند. این تلاش ها منجر به ایجاد و توسعه تکنیک الایزا شد.

متد الایزا به صورت همزمان توسط دو تیم اختراع شد، اما پیشگامان اصلی این تکنیک ایوا انگوال و پیتر پرلمان بودند. در سال 1971، آن‌ها با تغییر در تکنیک RIA، الایزا را توسعه دادند. این تغییر شامل استفاده از آنتی‌ژن‌های نشانه‌دار و ترکیب آنتی‌بادی-رایدوایزوتوپ‌های RIA با آنزیم‌ها به جای ید-125 بود. آن‌ها از این متد برای اندازه‌گیری سطوح IgG در سرم خرگوش استفاده کردند. الایزای مستقیم برای آنالیز کیفی درشت‌مولکول‌ها مناسب است.

تا پایان دهه 70 میلادی، تکنیک های الایزای غیرمستقیم، ساندویچ و رقابتی توسعه داده شد.

انواع تکنیک الایزا

برای پاسخ دادن به نیاز های مختلف تحقیقاتی، انواعی از تکنیک الایزا توسعه داده شده. این تکنیک ها در پایین آمده:

•  الایزای مستقیم

• الایزای غیر‌مستقیم

•  الایزای ساندویچ

• الایزای رقابتی

• الایزای مالتی‌پلکس

کاربرد‌های تست الایزا

از تکنیک الایزا برای تشخیص کمی و کیفی آنتی ژن ها، پروتئین ها، پپتید ها، آنتی بادی ها، هورمون ها، مولکول های کوچک مانند کوآنزیم ها، ویتامین ها و…. استفاده می‌شود. به همین دلیل الایزا در بسیاری از زمینه‌ها از جمله پزشکی، بیوتکنولوژی، صنایع دارویی، تشخیص بیماری‌ها و برای کاربردهایی مانند غربالگری هپاتیت، آنالیز انگلی، اندازه گیری تومور مارکر ها، مشخص کردن مقادیر هورمون ها و به علاوه در هماتولوژی و بیوشیمی استفاده می شود.

این تکنیک به برخی از چشمگیرترین  پیشرفت های علمی قرن 21، تحقیقات واکسن ها و نظارت بر واکنش های ایمنی(immune response monitoring)  کمک کرده است.

مزایا و معایب تست الایزا

مزایا:

 1. حساسیت بالا

 2. انتخاب‌پذیری و دقت

با این تکنیک حتی در غلظت های پایین می‌توان نتایج دقیق و قابل اعتمادی بدست آورد.

برای هر ماده خاص (مثلاً پروتئین، ویتامین، هورمون) می‌توان از معرف مخصوص آن را استفاده کرد.

 3. کاربرد گسترده

الایزا برای اندازه‌گیری طیف وسیعی از مواد بیولوژیکی قابل استفاده است.

4. استفاده آسان

تست های الایزا نیاز به تجهیزات پیچیده ندارند و نتایج آن ها به سرعت در دسترس است.

 5. امکان بررسی چندین نمونه به طور همزمان

 6. سرعت بالا

 7. هزینه پایین نسبت به تکنیک های پیچیده تر

معایب:

 1. نیاز به استاندارد کردن کیت ها

دقت نتایج به کیفیت کیت و صحت آزمایش‌ها بستگی دارد.

 2. نیاز به استفاده از آنتی‌بادی های خاص

برای شناسایی دقیق مواد، نیاز به آنتی‌بادی‌های اختصاصی داریم. این نکته می‌تواند هزینه‌بر و زمان‌بر باشد، به‌ویژه اگر آنتی‌بادی مناسب برای هدف مورد نظر موجود نباشد.

 3. محدودیت در تشخیص هم‌زمان چندین آنالیت

اگرچه در تکنیک الایزا می‌توان همزمان چندین نمونه را اندازه‌گیری کرد، اما تشخیص همزمان چندین آنالیت (مانند چندین پروتئین یا هورمون) می‌تواند محدودیت‌هایی داشته باشد، مگر اینکه از روش‌های خاصی مانند Multiplex ELISA استفاده شود.

 4. احتمال خطا در نتایج به دلیل تداخل مواد موجود در نمونه

به‌ویژه اگر نمونه حاوی مقادیر زیاد مواد دیگر باشد که با آنتی‌بادی‌ها یا آنزیم‌ها تداخل کنند.

 5. نیاز به آماده‌سازی نمونه

برخی نمونه‌ها ممکن است نیاز به پیش‌پردازش خاص داشته باشند.

مراحل کلی انجام تست الایزا

• دانلود رایگان کاتالوگ همه‌ی کیت های الایزا از وب‌اپلیکیشن رایگان آزمایاران!

مراحل انجام تست الایزا بسته به کیت‌های مختلف و تولیدکنندگان آن‌ ها متفاوت است؛ ولی به طور کلی به صورت زیر انجام می شود:

1. 1. آماده سازی استاندارد ها
   2. آماده سازی محلول های شست و شو
   3. آنالیز
   4. این مرحله باید طبق دستورالعمل‌های کاتالوگ کیت و با استفاده از دستگاه الایزا ریدر انجام شود.
   5. خوانش

1. قبل از خوانش، غلظت های استاندارد ها باید در الایزا ریدر وارد شود تا دستگاه بتواند نمودار منحنی استاندارد را رسم کرده و غلظت نمونه ها را به صورت اتوماتیک  محسابه کند. دستگاه نتایج را منتشر می‌کند و می‌توان آن را چاپ کرد.

جمع‌بندی

الایزا یک روش سنجش بیوشیمایی متداول است که برای تشخیص و اندازه گیری مولکول های خاص در نمونه های مختلف استفاده می‌‌شود. برای تهیه و مقایسه کیت های الایزا از وب‌اپلیکیشن رایگان آزمایاران استفاده کنید.

سوالات متداول درباره تست الایزا

• محتویات کیت الایزا چیست؟

کیت های الایزا شامل تمامی معرف های مورد نیاز برای انجام تست الایزا هستند؛ بسته به نوع تست و تولید کننده کیت محتویات کیت ها متفاوت اند، اما به طور کلی شامل این موارد هستند: آنتی‌بادی ها ، آنتی‌‌ژن ها، پایدارکننده ها و مسدود کننده ها، بافرهای شست‌شو، محلول های متوقف کننده و در صورت نیاز رقیق کننده های نمونه.

• بهترین برند کیت الایزا کدام است؟

شرکت های مختلف در تولید کیت های الایزا رویکرد های متفاوتی دارند. برند های مطرح کیت الایزا در ایران ——————– هستند. برای مقایسه آسان و رایگان تمامی کیت های الایزا، از نرم‌افزار آزمایاران استفاده کنید.

• میتوانم پروتکل های آزمایش را تغییر دهم؟

خیر، کیت های الایزا برای گرفتن بهترین نتیجه ممکن بهینه سازی شده اند و تغییر دادن هر بخشی ممکن است به گرفتن نتایج نادرست و اشتباه منجر شود.

• شرایط نگهداری نمونه های تست الایزا چگونه است؟

توصیه می‌شود برای گرفتن بهترین نتیجه از نمونه های تازه استفاده کنید. در صورت نیاز به نگهداری، باید در فریزر -20°C، -80°C و یا نیتروژن مایع نگهداری شوند.

• چه تعداد نمونه را می توانم با یک تست الایزا بررسی کنم؟

این موضوع به دستگاه و پلیت مورد استفاده شما بستگی دارد. به عنوان مثال در یک میکروپلیت 96 چاهکی، 16 چاهک برای رسم منحنی استاندارد 8 نقطه ای استفاده می شود. چاهک های باقی مانده برای بررسی نمونه ها به کار می روند. اگر در یک آزمایش از تمام چاهک ها استفاده شود می‌توان 40 نمونه تکراری را در 80 چاهک باقی مانده جای داد.

 

منابع

• A short history, principles, and types of ELISA, and our laboratory experience with peptide/protein analyses using ELISA
• Enzyme-linked immunosorbent assay for the quantitative/qualitative analysis of plant secondary metabolites
• ELISA Kits – antibodies online