رپید تست یا تست سریع (Rapid Test) چیست و چه کاربردی دارد؟
تستهای سریع(تست رپید) یا تستهای تشخیص سریع (RDTs)، روشهایی ساده و فوری برای تشخیص برخی بیماریها هستند که معمولاً نتیجه آنها در کمتر از ۲۰ دقیقه آماده میشود. برخلاف تستهای معمولی که نیاز به ارسال نمونه به آزمایشگاه دارند، تستهای رپید میتوانند در مطب پزشک، درمانگاه یا حتی در خانه انجام شوند و نتیجه فوری بدهند.
تست رپید چطور انجام میشود؟
روند انجام تستهای رپید معمولاً شامل مراحل زیر است:
- نمونهگیری از مایعات بدن مثل خون، ادرار، بزاق یا ترشحات بینی.
- ترکیب نمونه با مادهای خاص که در صورت وجود بیماری یا عفونت، واکنش شیمیایی ایجاد میکند.
- نمایش نتیجه روی نوار تست یا یک کَست مخصوص:
- نوار تست (Dipstick): نوار باریکی است که با مواد شیمیایی پوشانده شده. اگر نتیجه مثبت باشد، رنگ آن تغییر میکند.
- کَست (Cassette): محفظهای کوچک پلاستیکی با یک حفره است که نمونه در آن قرار میگیرد. نتیجه به صورت یک حرف یا علامت در پنجرهای از آن نمایش داده میشود.
آیا تستهای رپید دقیق هستند؟
در بیشتر موارد، رپید تستها قابل اعتماد هستند، اما دقت آنها همیشه به اندازهی تستهای آزمایشگاهی نیست. عواملی که بر دقت تست تأثیر میگذارند شامل موارد زیر است:
- نوع تست مورد استفاده
- نحوه نگهداری و حمل تست
- نوع نمونهگیری
- زمان شروع علائم بیماری
- موردی که تست برای آن انجام میشود
- تاریخ انقضای تست
تست رپید برای چه بیماریهایی کاربرد دارد؟
رپید تستها معمولاً برای تشخیص بیماریهای عفونی بهکار میروند، مانند:
- آنفلوآنزا
- گلودرد استرپتوکوکی
- مالاریا
- HIV
- کووید-۱۹ (نتیجهی تست رپید کرونا معمولاً در حدود ۳۰ دقیقه آماده میشود)
همچنین، بعضی از تستهای خانگی مثل تست بارداری نیز جزو تستهای رپید محسوب میشوند.
مزایا و معایب تستهای رپید
✅ مزایای تست رپید:
- سرعت در نتیجهگیری: باعث میشود درمان سریعتر شروع شود و از گسترش بیماری جلوگیری شود.
- سهولت استفاده: حتی افراد غیرپزشک آموزشدیده یا خود فرد میتوانند آن را انجام دهند.
- نیاز کم به تجهیزات: در مناطقی که دسترسی به آزمایشگاههای پیشرفته محدود است، بسیار مفید هستند.
❌ معایب تست سریع:
- حساسیت کمتر نسبت به تستهای آزمایشگاهی: یعنی ممکن است نتواند بیماری را در مراحل اولیه بهدرستی تشخیص دهد.
- احتمال نتایج منفی کاذب: یعنی ممکن است تست نشان دهد که بیماری وجود ندارد، در حالی که واقعاً فرد مبتلا است.
در بسیاری از موارد، در صورت دریافت نتیجه منفی از تست سریع (مثلاً تست خانگی کرونا)، توصیه میشود تست را بعد از چند روز تکرار کنید. همچنین، پزشک ممکن است نمونهگیری دوم انجام داده و آن را برای بررسی دقیقتر به آزمایشگاه ارسال کند.
با این وجود، مزیت اصلی تستهای رپید این است که فرصت درمان اولیه را فراهم کرده و میتواند از شیوع بیشتر بیماری جلوگیری کند.
سؤالات متداول درباره تستهای سریع (Rapid Test)
۱. تست رپید چیست و چه تفاوتی با تست آزمایشگاهی دارد؟
تست سریع، روشی است که در آن نتیجهی آزمایش در کمتر از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه آماده میشود. برخلاف تستهای آزمایشگاهی که نیاز به ارسال نمونه به آزمایشگاه دارند، تستهای رپید در مطب پزشک یا حتی در خانه قابل انجام هستند.
۲. تستهای رپید چقدر دقیق هستند؟
دقت تستهای رپید به نوع بیماری، زمان شروع علائم و نوع نمونهگیری بستگی دارد. گرچه این تستها سریع هستند، اما نسبت به تستهای آزمایشگاهی حساسیت کمتری دارند و احتمال خطا، بهویژه منفی کاذب، در آنها بیشتر است.
۳. رپید تست کرونا چطور کار میکند؟
تست رپید کرونا معمولاً با نمونهگیری از ترشحات بینی یا بزاق انجام میشود و نتیجهی آن در حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه مشخص میشود. این تستها برای تشخیص اولیه مفیدند، اما در صورت نتیجه منفی با وجود علائم، بهتر است تکرار یا تست PCR انجام شود.
۴. آیا میتوان تست رپید را در خانه انجام داد؟
بله، بسیاری از تستهای رپید مانند تست کرونا و تست بارداری بهصورت خانگی طراحی شدهاند و همراه با راهنمای کامل عرضه میشوند. فقط باید مطمئن شوید که تست تاریخ انقضا نداشته باشد و طبق دستورالعمل انجام شود.
۵. کدام بیماریها با تست رپید قابل تشخیص هستند؟
تستهای رپید برای بیماریهایی مثل آنفلوآنزا، گلودرد استرپتوکوکی، مالاریا، HIV، بارداری و کووید-۱۹ استفاده میشوند. استفاده از این تستها در مراحل اولیهی بیماری میتواند به درمان سریعتر کمک کند.
۶. اگر نتیجه تست رپید منفی بود ولی هنوز علائم دارم، باید چکار کنم؟
در صورت منفی شدن تست، اما وجود علائم واضح، احتمال دارد نتیجه منفی کاذب باشد. در این موارد توصیه میشود تست تکرار شود یا از تستهای دقیقتر آزمایشگاهی استفاده کنید.
۷. آیا تستهای رپید قابل اعتماد هستند؟
اگرچه تستهای رپید سرعت بالایی دارند، اما برای اطمینان کامل، بهویژه در موارد حیاتی، معمولاً توصیه میشود تست دوم آزمایشگاهی نیز انجام شود. با این حال، این تستها در مدیریت فوری بیماریها بسیار مؤثرند.
۸. آیا انجام تست رپید نیاز به تخصص پزشکی دارد؟
اکثر تستهای رپید طوری طراحی شدهاند که کاربران غیرپزشک هم بتوانند آنها را انجام دهند، مخصوصاً در محیطهای کمامکانات یا شرایط اضطراری. فقط کافی است دستورالعمل تست را بهدقت مطالعه کنید.
منابع: