روشهای آزمایشگاهی تشخیص کمخونی
کمخونی یکی از شایعترین اختلالات خونی است که میتواند دلایل مختلفی مانند کمبود آهن، کمبود ویتامینها یا اختلالات مغز استخوان داشته باشد. برای تشخیص دقیق نوع و علت کمخونی، از مجموعهای از آزمایشهای تخصصی استفاده میشود. در ادامه به مهمترین روشهای آزمایشگاهی تشخیص کمخونی، دستگاههای مورد استفاده و روند انجام هر کدام اشاره میکنیم.
۱. شمارش کامل سلولهای خون (CBC)
- هدف: بررسی تعداد گلبولهای قرمز، سطح هموگلوبین، هماتوکریت و شاخصهایی مانند MCV، MCH و MCHC.
- دستگاه مورد استفاده: سل کانتر (Cell Counter) یا هماتولوژی آنالایزر.
- نحوه انجام: از بیمار نمونه خون گرفته میشود و داخل لوله حاوی ماده ضدانعقاد (مانند EDTA) قرار میگیرد. سپس نمونه در دستگاه قرار گرفته و بهصورت خودکار آنالیز میشود.
- کاربرد: این آزمایش، اولین گام در تشخیص کمخونی است و اطلاعات اولیه در مورد شدت و نوع آن (مثل کمخونی میکروسیتیک یا ماکروسیتیک) را ارائه میدهد.
۲. سنجش سطح آهن و فریتین سرم
- هدف: بررسی سطح آهن در گردش خون و میزان ذخایر آهن در بدن.
- دستگاه مورد استفاده: آنالایزرهای بیوشیمی یا ایمونواسی.
- نحوه انجام: نمونه خون سرم تهیه شده و سطح آهن، فریتین و گاهی TIBC و ترانسفرین اندازهگیری میشود.
- کاربرد: برای تشخیص کمخونی فقر آهن (Iron Deficiency Anemia) بسیار ضروری است.
۳. اندازهگیری ویتامین B12 و اسید فولیک
- هدف: بررسی کمبود ویتامینهایی که در ساخت گلبول قرمز نقش دارند.
- دستگاه مورد استفاده: آنالایزر ایمونواسی یا روشهای شیمیایی پیشرفته.
- نحوه انجام: خون بیمار گرفته شده و پس از جداسازی سرم، میزان ویتامین B12 و فولیک اسید سنجیده میشود.
- کاربرد: برای تشخیص کمخونی ماکروسیتیک ناشی از کمبود ویتامین بسیار مؤثر است.
۴. نمونهبرداری از مغز استخوان (Bone Marrow Aspiration)
- هدف: بررسی عملکرد مغز استخوان در تولید سلولهای خونی.
- دستگاه مورد استفاده: ابزارهای نمونهبرداری و میکروسکوپ نوری.
- نحوه انجام: در شرایط خاص و با تشخیص پزشک، از استخوان لگن بیمار نمونه مغز استخوان گرفته شده و در آزمایشگاه پاتولوژی مورد بررسی میکروسکوپی قرار میگیرد.
- کاربرد: در مواردی که علت کمخونی مشخص نباشد یا به بیماریهای مغز استخوان شک شود.
۵. اندازهگیری مستقیم سطح هموگلوبین
- هدف: سنجش مقدار هموگلوبین موجود در خون.
- دستگاه مورد استفاده: هموگلوبینمتر یا دستگاههای اسپکتروفتومتر.
- نحوه انجام: خون بیمار با معرف خاصی ترکیب شده و میزان جذب نوری آن سنجیده میشود.
- کاربرد: یک شاخص مهم در ارزیابی شدت کمخونی محسوب میشود.
جمعبندی
تشخیص کمخونی تنها بر اساس علائم بالینی ممکن نیست و نیازمند آزمایشهای دقیق آزمایشگاهی است. این آزمایشها نهتنها به تأیید وجود کمخونی کمک میکنند، بلکه نوع و علت آن را نیز مشخص میسازند. در مراکز تشخیص طبی، استفاده از تجهیزات دقیق و بهروز در کنار تفسیر صحیح نتایج توسط کارشناسان آزمایشگاه، نقش کلیدی در شناسایی بهموقع و درمان مؤثر کمخونی دارد.